TESK Genel Başkanı Bendevi Palandöken, günümüz Türkiye’sinde esnafı derinden etkileyen ekonomik değişikliklere dair önemli açıklamalarda bulundu. Özellikle artan enflasyonun iş yeri kiralarına olan etkisine dikkat çeken Palandöken, kiralardaki yükselişlerin esnafın mali yükünü kaçınılmaz şekilde artırdığını vurguladı. Bu durum, yalnızca esnafın doğrudan karşı karşıya olduğu kira bedelindeki artışla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda vergilendirme sistemindeki bazı uygulamalar nedeniyle yük katlanarak büyüyor. Palandöken, stopaj vergisinin bu yükü iki katına çıkardığını ve esnafın adeta çifte vergilendirildiğini belirtti.
Türkiye’de enflasyonun yükseliş trendine girmesi, herkesin malumu olduğu gibi ticari hayatı da zorlaştırıyor. Esnaf, zaten daralan kara alan sektörlerden biri olarak ekonomik sarsıntıların etkisini doğrudan hissediyor. Kiraların yüzde 70 ile yüzde 100 arasında artması, birçok esnafın faaliyet gösterdiği fiziksel mekanların maliyetini katlıyor. Stopaj vergisinin kira bedeline eklenmesi ise aslında ödeme gücünü ciddi oranda zorluyor. 20 bin liraya çıkan kira bedelinin yüzde 20’lik stopaj vergi oranı, esnafın cebinden ekstra 4 bin lirayı çıkarmasını gerektiriyor. Bu da hem esnafın kârlılığını azaltıyor hem de piyasada hareketliliği olumsuz etkiliyor.
Palandöken’in açıklamalarına göre, stopaj uygulaması esnaf açısından ciddi bir mağduriyet alanı oluşturuyor. Çünkü stopaj, yalnızca kira bedelinin vergilendirilmesi değil, aynı zamanda kira üzerinden yapılan stopajın da zaten vergilendirilen bir gelirden alınması anlamına geliyor. Bu durum, aslında gelirlerin aynı kaynaktan iki defa vergilendirilmesiyle sonuçlanıyor ki bu durum vergi adaletine aykırı bir durumu temsil ediyor. Özellikle küçük ölçekli işletmelerin en hassas olduğu noktalar arasında yer alan bu çifte vergilendirme, iş yapma mantığını olumsuz etkiliyor.
Esnafın en temel ekonomik sorunlarından biri olan kira artışları, burada birinci dereceden mağduriyet yaratıyor. Enflasyonun zirve yapması demek, kiraların da hemen aynı oranda artması anlamına geliyor. Bu süreçte esnaf, kazancından daha fazlasını kira ve vergilere ayırmak zorunda kalıyor. Bu tablo, küçük esnafın varlığını sürdürebilmesi açısından oldukça tehlikeli bir hal alıyor. Palandöken, bu durumun sürdürülebilir olmadığını ve acilen bir düzenlemeye gidilmesi gerektiğini vurguluyor.
Vergi politikalarının iş dünyasının ihtiyaçlarına uygun olarak şekillenmemesi, ekonomide beklenen refahın sağlanmasını da engelliyor. İdeal vergi sistemi, dar gelirli ve küçük ölçekli işletmelerin yükünü hafifletecek şekilde düzenlenmeli. Ancak mevcut stopaj uygulaması, ne yazık ki bu amaca hizmet etmekten oldukça uzak. Çifte vergilendirme uygulamaları, esnafın rekabet gücünü düşürürken piyasadaki dinamizmi de baltalıyor. Dolayısıyla, bu vergilerde adil bir yeniden düzenlemeye gitmek hem ekonomik büyüme hem de sosyal denge için kaçınılmaz.
Bir diğer önemli nokta ise kira artışlarının enflasyonla doğrudan bağlantılı olduğu gerçeği. Malum olduğu üzere Türkiye’de enflasyonun sürekli yükselişi, ekonomik dengeleri zorlayan bir unsur. Bu yükselişin iş yeri kiralarına doğrudan yansıması, esnaf için maliyetlerin dramatik şekilde yükselmesi anlamına geliyor. Esnafın pek çok harcaması içinde en büyük pay, uzun vadede kira giderlerine ait. Kiraların hızla yükselmesi kazanç marjlarını daraltırken, stopaj vergisi ile birlikte bu yük daha da ağırlaşıyor.
Palandöken’in esnafı anlatırken kullandığı ifadeler, bu alandaki sıkıntıların ne denli derin olduğuna işaret ediyor. “Esnaf mağdur” ifadesi, sadece bir durum tespiti değil aynı zamanda acil çözümler üretilmesi gereken somut bir sosyal sorun anlamına geliyor. Kira artışları ve stopaj yükü, esnafın ekonomik faaliyetlerini doğrudan sekteye uğratıyor ve bu durum, ülkenin ekonomik yapısında zincirleme sorunları tetikliyor. Palandöken’in çağrısı, sektör temsilcilerinin ve devlet kurumlarının bu gerçekliği görmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Bununla birlikte, stopaj vergisi uygulaması Türkiye’de reel sektörün birçok alanında tartışmalı bir konu olarak öne çıkıyor. Esnaf için uygulanan stopaj oranlarının ve uygulama biçiminin revize edilmesi gerekebilir. Özellikle pandemi süreci ile birlikte hammaddeden son tüketime kadar tüm maliyetler kritik düzeyde artış gösterdi. Bu süreçten sağlıklı çıkabilmenin yolu ise piyasaya nefes aldıracak vergisel düzenlemelere gitmekten geçiyor. Palandöken’in açıklamaları bu anlamda bir yol haritası çiziyor.
Stopaj vergisinin kaldırılması veya oranının esnafa pozitif ayrımcılık yapacak şekilde düzenlenmesi öneriler arasında yer alıyor. Esnaf cephesinden gelen talepler, özellikle küçük işletmelerin korunmasını ve ticari hayatın devam ettirilmesini sağlamak üzerine. Bu öneriler hayata geçirildiğinde hem vergi adaleti sağlanacak hem de piyasalarda sürdürülebilir büyüme için ortam hazırlanacak. Devletin bu konuda göstereceği esneklik ve çözüm odaklı yaklaşım, uzun vadeli kazanımların kapısını açacak.
Ekonomik dalgalanmaların derinleştiği günümüzde, esnafın bu yüklerle mücadele edebilmesi için kapsamlı destek paketleri ve yeni düzenlemelerin şart olduğu görülüyor. Kiraların artışı sadece işletmelerin kârlılığını değil, aynı zamanda tüketici fiyatlarına da yansıyor. Dolayısıyla stopaj vergisinde reform yapılması sadece esnafı değil son tüketiciyi de dolaylı yoldan rahatlatacaktır. Bu anlamda vergi sisteminin güncellenmesi, piyasanın daha sağlıklı işlemesi için elzem bir adım olarak karşımıza çıkıyor.
Sonuç olarak, Bendevi Palandöken’in açıklamaları esnaf cephesinde yükselen maliyetlerin altında ezilen iş yerlerinin durumunu gözler önüne seriyor. Kira artışları ile birlikte uygulanan stopaj vergisi, küçük ölçekli işletmelerin sürdürülmesini zorlaştırıyor. Bu gelişmeler ışığında, devletin vergi politikalarını gözden geçirip esnafın üzerindeki yükü hafifletmeye dönük aksiyonlar alması kritik önemde. Piyasaların sağlıklı ve sürdürülebilir büyümesi için esnafın yaşadığı bu ekonomik zorlukların giderilmesi kaçınılmaz bir gereklilik olarak karşımıza çıkıyor.
